De Zeven Eigenschappen van de Effectieve Architect

Auteurs: Joost Lommers, Senior adviseur / docent op gebied van Architectuur en project management & Simone Molenaar, Programme manager van diverse Architectuur masterclasses, CIBIT.

ICT architectuur begint zo langzamerhand volwassen te worden. Er is al veel nagedacht over de succesfactoren van architectuur en inmiddels zijn we met zijn allen ook tot het inzicht gekomen dat effectiviteit van architectuur – en van de architect- niet alleen afhangt van technische hoogstandjes, maar ook van de mate waarin architectuur rekening houdt met de menselijke factor. De betrokkenheid van mensen bij een architectuur die deel uit maakt van de dagelijkse werkpraktijk is een essentieel gegeven voor succes.

Dikke boekwerken


U herkent het probleem vast wel: met veel energie, moeite, tijd en geld worden architecturen in dikke boekwerken vastgelegd. Die vervolgens niet worden gebruikt. Een bron van frustratie voor de architect en voor de gebruikers. Want de bedoelingen waren zo goed en het boekwerk op zich heeft veel waarde. Het biedt immers het inzicht en richtlijnen voor een goede architectuur. Helaas blijkt die waarde vaak irrelevant zolang het inzicht niet gedeeld wordt en de richtlijnen statisch zijn in plaats van dynamisch en gedragen door de gebruikers.

Architectuur als middel en niet als doel


Om deze situatie te vermijden moeten we als eerste beseffen dat architectuur een middel is om doelen te bereiken. Het is nooit een doel op zich. Een architect is niet klaar als zijn ‘boekwerk’ af is. Het is slechts een begin. Hij helpt een organisatie bij het bereiken van doelen en het voldoen aan verplichtingen. Denk hierbij onder andere aan

  • een snellere time to market
  • efficiëntere bedrijfsprocessen
  • verantwoord en efficiënter uitbesteden
  • compliance.

De zeven eigenschappen van de architect


Wanneer we kijken naar wat een architect kan bijdragen aan het succes van de architectuur, dan hebben wij een profiel voor ogen van de ‘Effectieve Architect’, in het bezit van zeven waardevolle eigenschappen.

1. Stevig en buigzaam


Een architect gaat voor draagvlak (buigzaam) en/of verdedigt een positie (stevig). Dit is natuurlijk afhankelijk van het moment in het proces en het gewenste resultaat.

Dit vraagt van een architect een soepele houding met beide voeten in de aarde. Hij ontwikkelt oplossingen en overziet de consequenties van de oplossingen. Hij kent de alternatieven en kan deze verdedigen wanneer nodig.
Maar dan moet hij in staat zijn om belanghebbenden prioriteiten te laten aanbrengen en te kiezen. Hij creëert hiermee draagvlak, dat van belang is om oplossingen ook daadwerkelijk in de praktijk te brengen. Op het moment dat er een keuze is gemaakt door de belanghebbenden staat de architect achter deze keuze en helpt hen wanneer nodig te herinneren aan hun keuzes en het belang er van.

Hoe het ook loopt: een architect houdt stand in de storm.

2. Bescheiden met zelfvertrouwen


Een architect is een expert die zijn zelfvertrouwen uit kennis haalt. Dit wil niet zeggen dat anderen niets weten. Een architect die zelfvertrouwen heeft is juist in staat om te luisteren naar anderen en ook van hen te leren. Zij vormen namelijk geen bedreiging voor zijn kennis of positie. Hij ervaart het eerder als een leren van anderen, ter vergroting van zijn eigen kennis en expertise. Dit vraagt een houding van veel weten maar hier niet mee te koop gaan lopen. Een valkuil is dat hij uitgemaakt wordt voor betweter of dat de anderen passief worden. De architect heeft baat bij de samenwerking en inbreng van anderen om te komen tot een product dat door iedereen gedragen wordt.

De architect acteert meer als adviseur dan als expert.

3. Luisteren en overtuigen


Als de architect niet kan luisteren kan hij ook niet overtuigen. Want hij heeft niet gehoord waar hij de ander van moet overtuigen.
Luisteren is bijvoorbeeld belangrijk als het gaat om te horen waar de organisatie heen wil.
Wanneer nodig in het proces kan de architect op basis van zijn professionaliteit voor alle punten de consequenties voor het voetlicht brengen.

De oren zijn een belangrijk instrument van de architect.

4. Hetzelfde verhaal steeds anders vertellen


De architect kent zijn verhaal. Hij begrijpt de positie en aandachtspunten van de belanghebbenden. Maar belangrijker nog is dat hij in staat is zijn verhaal aan te passen aan de toehoorder. Een andere vorm voor de business dan voor de IT.

Spreek de taal van de luisteraar: anders komt de boodschap niet over.

5. Evangeliseren zonder te moraliseren


De architect zal de architectuurrichtlijnen steeds weer moeten verdedigen, in zijn achterhoofd houdend dat er geen eeuwige waarheden zijn. Hij zal dat wat hij predikt ook zelf in de praktijk moeten brengen, anders komt zijn evangelie ongeloofwaardig over. Dit vraagt van de architect om te denken vanuit de klant, de diensten die hij aanbiedt helder te beschrijven en altijd samen met de klant te werken aan een win-win situatie.

Doe wat je preekt, sta voor je geloof.

6. Kwaliteitsgericht versus pragmatisch


Van belang is het verschil te kennen tussen ‘doing things right’ en ‘getting things done’. De architect streeft naar maximale kwaliteit binnen de grenzen van het mogelijke. Er zijn altijd beperkingen die het ultieme scheiden van het haalbare. De diensten die hij oplevert zullen gebalanceerd moeten zijn en gebaseerd op

  • Professionele kwaliteit,
  • Volwassenheidsniveau van de organisatie
  • Financiële beperkingen
  • Realiseerbaarheid

Hij stelt zich daarbij steeds de vraag wat het bedrijf op dit moment nodig heeft. Het bedrijf bestaat uit verschillende belanghebbenden die het met elkaar eens moeten worden over de gewenste kwaliteiten. Het is aan de architect om deze prioritering te begeleiden en op basis van de uitkomst een visie op een oplossing te creëren.

Dus de architect zal goed moeten zijn in beslissingsondersteuning, keuzes durven maken, kunnen prioriteren en kunnen omgaan met onzekerheid.

7. Met je hoofd in de wolken en je voeten in de modder


Laat het doen je niet onthouden van het dromen en andersom. Ontwikkel in je droom een visie, abstraheer deze naar de essentie en gebruik in je dromen metaforen.
Ga over op het doen naar het definiëren van uitvoerbare stappen en realiseerbare richtlijnen en modellen.

Wees vooral betrokken, verantwoordelijk en ben aanwezig.

Kortom:


Een effectieve architect gebruikt zijn/haar kwalitatieve visie (en dromen) om een architectuur pragmatisch uit te voeren in heldere en kleine stappen en waarbij zijn aanpak altijd situationeel bepaald wordt, afhankelijk van de organisatie, de beschikbare hulpmiddelen en het moment in het proces.