Nicole Eggermont
Directeur Training en Opleiding, Schouten & Nelissen

Wat zijn persoonlijke vaardigheden? Hoe persoonlijk zijn ze? Wat is er wel en wat niet te ontwikkelen? En hoe doe je dat op een manier die bij je past? Nicole Eggermont, directeur training en opleiding bij Schouten & Nelissen Vaardigheden, schreef er een boek over: 'Je hoeft niet alles te kunnen. Keuzes bij de ontwikkeling van persoonlijke vaardigheden'. Ze geeft zelf
een toelichting.

Congruentie

Persoonlijke effectiviteit heeft veel te maken met de overeenstemming tussen de binnen- en buitenkant van een persoon. Je kunt het ook omschrijven als: goed in je vel zitten. Je bent effectief als je je eigen keuzes durft te maken, niet beïnvloed door stress, angsten of ideeën over 'hoe dingen horen' en 'wat anderen verwachten'. Als je je vrij voelt om te handelen naar eigen inzicht, verhoog je de effectiviteit van je handelen. Want wie achter zijn of haar keuzes kan staan, is overtuigend, kan beter inspelen op reacties van anderen.

Persoonlijkheid

Hoe passen persoonlijke vaardigheden in dat verhaal? Wie werkt, neemt zijn of haar persoonlijkheid met zich mee. Soms is dat een pre, maar het kan ook remmend werken. Want wie je bent bepaalt voor een groot deel wat je doet, maar ook wat je laat. Die persoonlijkheid, dat is de basis, daar moet je het mee doen - for better or for worse. Maar je hoeft het daar niet bij te laten. Zonder je persoonlijkheid geweld aan te doen, kun je toch je persoonlijke vaardigheden ontwikkelen en op die manier je persoonlijke effectiviteit vergroten.

Vaardigheden

De opvattingen over wat vaardigheden zijn, lopen uiteen. Voor een deel is het helder: omgaan met Excel is een vaardigheid. Projectmanagement volgens methode X idem dito. Maar zeker bij persoonlijke vaardigheden zoals timemanagement, assertiviteit, beïnvloeding of conflicthantering gaat het vaak om meer dan het aanleren van tips en tools. Dan gaat het veeleer om gedragsontwikkeling. Want als timemanagement slechts een kwestie is van een aantal regels volgen, waarom d-e je het dan alsmaar niet? Dat heeft iets met jezelf te maken. En dan raakt het ontwikkelen van vaardigheden alweer meer aan zelfreflectie, aan slimmer omgaan met jezelf.

Competenties

Het is in dit verband veelzeggend dat er tegenwoordig steeds vaker wordt gesproken over competentie-ontwikkeling. Want met die term worden niet alleen vaardigheden aangeduid, maar ook capaciteiten en attitudes. Competenties zijn de kwaliteiten die iemand, los van alle vakkennis, in huis moet hebben om een functie naar behoren te kunnen vervullen. Voorbeelden zijn: plannen en organiseren, initiatief nemen, tact, samenwerken, luisteren, confronteren, volhouden.
Ook competenties zijn te ontwikkelen, zij het niet onbegrensd. Naarmate een competentie meer te maken heeft met je persoonlijkheid, is er minder te ontwikkelen. Zaken als omgevingsbewustheid, incasseringsvermogen of flexibiliteit zijn minder makkelijk eigen te maken dan een competentie als schriftelijke uitdrukkingsvaardigheid.

Gedragsontwikkeling

Het blijvend ontwikkelen van persoonlijke vaardigheden is altijd een kwestie van gedragsontwikkeling. Dat heeft twee belangrijke consequenties. Ten eerste: om je gedrag te kœnnen ontwikkelen, moet je openstaan voor kritiek en in staat zijn tot zelfkritiek. Zelfmanagement is de basis voor gedragsontwikkeling. Dat wil zeggen: je moet min of meer objectief naar jezelf kunnen kijken om jezelf te kunnen beoordelen en bij te sturen. Overigens: als je tot het inzicht komt dat je zelf niet je beste beoordelaar bent, dan kan het van goed zelfmanagement getuigen om een ander te vragen je hiermee te helpen.
Een tweede consequentie is dat een training niet altijd de beste - en eigenlijk nooit de enige - weg is om tot een blijvende ontwikkeling te komen. Je kunt je ook heel goed ontwikkelen door jezelf te laten begeleiden door een mentor of coach (eventueel een collega) of door anderen vaker en/of gerichter om feedback te vragen. Dat kun je doen als vervolg op of in plaats van een training. Gedragsontwikkeling is immers iets van de langere termijn. Ook als je die weg wél begint met een training, zul je ervoor moeten zorgen dat je tijdens en na die training het geleerde ook steeds opnieuw in de praktijk kunt brengen. Betrek je werkomgeving dus bij wat je aan het doen bent - anders is een training weggegooid geld.

Eigen keuzes

Juist in deze tijd is persoonlijke effectiviteit van groot belang. In je werk, maar ook daarbuiten. In werksituaties is minder sprake van een duidelijke en vaststaande hiërarchie, werkomgevingen en functies veranderen, technologieën ontwikkelen zich en beïnvloeden het werk, inspelen op de markt en op wensen van klanten is steeds belangrijker. Veel werknemers van nu moeten zich voortdurend openstellen voor nieuwe informatie en ontwikkelingen in hun werk. En dan is er nog de privé-sfeer, waarin zijzelf en anderen ook van alles willen en moeten. Kortom: als werknemer van nu moet je zelf het voortouw nemen bij het maken van persoonlijke ontwikkel- en opleidingsplannen.

Persoonlijke ontwikkeling

Er moet dus nogal wat, zo lijkt het. Maar daar zit de adder onder het gras. Want er wordt veel van je gevraagd als mens en werknemer, maar je kœnt gewoonweg niet alles. Persoonlijke effectiviteit is dus niet: het aanleren van allerlei vaardigheden, maar: het ontwikkelen van die vaardigheden die bij je passen. Effectief is: datgene doen waar je gezond bij blijft. Ook in dat verband biedt gedragsontwikkeling een gezonder perspectief dan het aanleren van vaardigheden, waarbij je gemakkelijker voorbij kunt gaan aan de vraag: kun je wat je zegt ook écht waarmaken?
Het versterken van je persoonlijke effectiviteit heeft dus niet uitsluitend te maken met loopbaanontwikkeling, maar zeker ook met persoonlijke ontwikkeling. Ook die twee zijn niet te scheiden: persoonlijke ontwikkeling is dé basis voor een effectief werkzaam leven. Denk dus goed na alvorens een opleiding of training te selecteren voor het bevorderen van persoonlijke vaardigheden. Laat je goed voorlichten, vraag naar erkende methoden en interventies. Wat heb je nu wérkelijk nodig? Misschien een training, misschien iets anders. Kies voor een bureau dat werk maakt van de intake en dat ook durft te zeggen dat een training (op dit moment) niet het meest passend is. En kies voor een training die dichtbij je eigen werksituatie staat, zodat je ook direct het geleerde in de praktijk kunt brengen. Onderzoek wat aanbieders eraan doen om het geleerde te laten beklijven én om het effect van je training van tijd tot tijd te meten. Let op de spreiding in de tijd van verschillende trainingsonderdelen; de mogelijkheid om je leidinggevende bij je ontwikkeling te betrekken; het aanbod in nazorg, nascholing, intervisiegroepjes en dergelijke; worden er portfolio's aangelegd met 'bewijsstukken' van wat je gedaan en geleerd hebt.

Trends van nu zijn bijvoorbeeld competentiemanagement en teleleren of e-learning. Ga na wat een aanbieder daaronder verstaat, hoe dat in de praktijk gebracht wordt. Wat betreft teleleren: enkele bureaus experimenteren daarmee, waarbij ze het vooral inzetten ter ondersteuning van de gewenste gedragsontwikkeling. Het kan de moeite zijn om daarop te selecteren. Zij het dat gedragsontwikkeling nooit alléén op afstand tot stand kan komen. Experimenteer dus gerust mee met je aanbieder, zolang teleleren een aanvullende voorziening is en geen vervangende.