Grote Behoefte aan Specifieke Masteropleidingen
Auteur: Guus de Mari
Guus de Mari is senior projectmanager bij Delft TopTech, school of executive education van de TU Delft. In zijn loopbaan heeft hij vele bedrijfsopleidingen ontwikkeld, vooral in de ICT-sector. Sleutelwoorden bij het ontwerpen van een opleiding zijn voor hem: directe toepasbaarheid, ontwikkelen van (innovatie)kracht, combineren van eigen en omgevingsfactoren

Het aanbod aan opleidingen gericht op ambitieuze managers en professionals is groot. Zo groot zelfs, dat velen moeite hebben een compleet beeld te krijgen en de verschillen in kaart te brengen. Een gefundeerde keuze maken is dan nog moeilijker. Bedrijven stellen ook steeds hogere eisen aan opleidingen, zij willen snel resultaten zien. Daardoor is er steeds meer behoefte aan specialistische programma’s binnen het eigen vakgebied. Het aanbod wordt hierdoor overzichtelijker en de keuze eenvoudiger.

Innoveren is een must

Dat de wereld waarin we leven in rap tempo wijzigt, is een open deur. Technische innovaties volgen elkaar op voordat ze een plaats hebben gevonden in onze samenleving. De voorbeelden zijn herkenbaar. Zo is bij de aanschaf van een personal computer of mobiele telefoon het desbetreffende toestel al verouderd voordat het in gebruik genomen is. Ook in andere sectoren gaan de ontwikkelingen snel. In de transportsector bijvoorbeeld volgen de nieuwe treinbegeleidingssystemen en veiligheidssystemen elkaar zo snel op dat de industrie moeite heeft te volgen.

Innovatie is veelal het gevolg van een grote maatschappelijke behoefte. We verwachten ieder halfjaar iets nieuws, iets beters. Zo willen we dat energiebedrijven de meterstanden automatisch aflezen, dat de overheid rampen voorkomt en dat er vooral snel en adequaat wordt gehandeld bij een calamiteit. Bedrijven en organisaties staan daardoor onder hoge druk, Voor de verantwoordelijken in die organisaties is de druk misschien nog wel groter. De concurrentie is moordend, de invloed van buitenlandse ondernemingen is niet meer weg te denken, de afnemerleverancierrelatie is losser. Er is een constante strijd gaande.

Veel professionals en managers hebben echter een traditioneel technische achtergrond, een traditionele marketingachtergrond of een traditioneel bedrijfskundige achtergrond. De technici zijn prima in staat om technische innovaties te bewerkstelligen, maar hebben ze voldoende inhoudelijke bagage om innovaties binnen de bedrijfsstrategie op waarde te schatten? Bedrijfskundigen zijn daartoe vaak beter in staat, maar hebben zij voldoende oog en gevoel voor de toepassingsmogelijkheden van nieuwe technologieën? En zien marketeers alle commerciële mogelijkheden?

Entrepreneurs met innovatiekracht

Naast de hoogst verantwoordelijken staan in het bedrijfsleven en bij overheden ook de middelmanagers onder druk. Om hun werk goed te doen zijn ze sterk afhankelijk van technologie. Om te kunnen beantwoorden aan de sterke continue behoefte aan verandering en profilering, hebben ze veel innovatiekracht nodig. Alleen dan kunnen ze hun organisatie de sterke concurrentiepositie bezorgen die nodig is om te overleven. Zonder innovaties zijn hun organisaties niet succesvol.

Het huidige kabinet heeft goed begrepen dat innovatie noodzakelijk is om de Nederlandse economie draaiend te houden. Het innovatieplatform is daar een uiting van, maar de echte kracht zal moeten komen uit het bedrijfsleven, uit de lokale overheden en semi-overheden. De top van een onderneming heeft dat vaak goed op het netvlies, maar hoe zit het met de managementlagen eronder? Juist die laag is immers verantwoordelijk voor de realisatie. Juist daar vereist snelle innovatie een continue interactie tussen techniek, bedrijfskunde en marketing.

Aanbod MBA’s voldoet niet

De traditionele kloof tussen technici en bedrijfskundigen zal dus geslecht moeten worden. Entrepreneurship is daarbij een sleutelwoord geworden. Entrepreneurship wordt geëist van de midcareer managers en professionals. Het is exact die groep die op zoek is naar een versterking van kennis en kunde door middel van MBA’s en MBA-achtige opleidingen. Als we naar het aanbod van MBA-opleidingen kijken, zien we echter veel generieke programma’s die veelal gebouwd zijn rond de onderwerpen marketing, financiën, operations en HRM. Nog veel instituten, gelukkig niet alle, richten het onderwijs traditioneel in. Ze gebruiken bedrijfscases over productieprocessen, ze gebruiken voorbeelden uit de consumentenmarketing en ze houden vast aan de traditionele bedrijfsstrategieën. En dat terwijl de meeste ondernemingen juist diensten aanbieden in een B2B-situatie! Nieuwe diensten en producten ontstaan niet meer binnen een enkel bedrijf, maar worden gevormd door samen te werken in netwerken en door ketenintegratie. Als afgestudeerde MBA’er heb je dus niet veel aan de traditionele kennis. Veel meer speelt de vraag hoe je die kennis toepast. Als er een innovatieve rol van je verwacht wordt, hoe speel je dat dan klaar?

Gelukkig hebben diverse opleiders inmiddels MBA-programma’s ontwikkeld voor deelnemers uit een bepaalde branche, bijvoorbeeld de bouwsector of verzekeringsmaatschappijen. Dat is zeker een verbetering, maar is het ideaal? Als innovatie aan bod komt in een MBA-curriculum, dan gaat het vaak om het managementproces rond innovatie en niet om de innovatie zelf. Het is natuurlijk van groot belang dat MBA’ers leren hoe het proces gestuurd moet worden, maar op dat niveau mag je ook innovatiekracht verwachten. Daarnaast staat de MBA-titel al langere tijd ter discussie. De verschillen zijn groot en de naam van het instituut zegt meer over het niveau dan de titel zelf. De ooit felbegeerde afkorting MBA achter de naam is niet langer een garantie voor een voorspoedige carrière. Dat ook de inhoud ter discussie staat, blijkt wel uit het initiatief van Ben Tiggelaar om een MBA-programma van één dag aan te bieden, met een aantal cd’s erbij.

Of wat denkt u van de humoristisch bedoelde MBA op bierviltjes van Guido Thys? Waar ligt de grens aan het devalueren van het MBA-label?

Combineren van techniek en business

Met de traditionele MBA-opleiding krijgt de nieuwe generatie managers dus niet de volledige bagage mee om zichzelf en hun bedrijf succesvol te maken. Hiervoor is een combinatie van innovatieve kracht, bedrijfskundige kennis, marktinzicht en overzicht van de technologische trends in de eigen werkomgeving nodig. En juist die combinatie wordt onvoldoende aangeboden. De branche- of beroepsspecifieke MBA’s spelen in op deze behoefte, maar zijn nog te eenzijdig gericht. Technologische trends leren en interpreteren ontbreekt daarin meestal.

De Nederlandse technische universiteiten, Delft, Eindhoven en Enschede, bieden een ander aanbod. Eindhovense programma’s zijn vaak sterk technisch en Enschede legt in veel gevallen de nadruk op technische bedrijfskunde en innovatieprocessen. Dit aanbod past al beter bij het beeld van de toekomstige entrepreneur, maar perfect is het nog niet. De TU Delft komt met zijn masterprogramma’s dichter bij het ideaal. Onder de noemer ‘Closing the gap between technology and business’ hebben de Delftse curricula een sterke bedrijfskunde component en ze zijn gericht op het toepassen van technologie. In Delft zijn ze niet bang en schromen ze niet om nieuwe technologieën en visies in hun programma’s te brengen. Deelnemers leren beide werelden verbinden in cases uit hun eigen praktijk. Innovatie is een must en in Delft hebben ze dat begrepen. Van deelnemers wordt geëist dat ze technologische trends beoordelen op hun toepasbaarheid en winstgevendheid; bij marktontwikkelingen wordt gevraagd een antwoord te formuleren vanuit de techniek.

Keuze criteria voor een opleiding

Een goede, passende opleiding vinden is vaak een helse klus. De naam van het instituut, ranglijsten en de meningen van alumni zijn in veel gevallen doorslaggevend bij de keuze. Dit zijn echter allemaal historische gegevens, terwijl de blik eigenlijk op de toekomst gericht zou moeten zijn. De volgende vragen zouden beantwoord moeten worden: Welke eisen stelt de maatschappij aan een manager of professional? Hoe gebruik ik technologische, bedrijfskundige innovatie om de onderneming in een stevige concurrentiepositie te brengen? Hoe kunnen we blijven inspelen op de snel veranderende omgeving en de steeds hogere eisen? Hoe word ik succesvol binnen mijn bedrijf? De juiste kennis over bedrijfskunde met daarbij een duidelijke toekomstvisie is dan essentieel. Daarnaast moeten potentiële deelnemers in staat zijn om antwoorden (producten en diensten) te formuleren op technologische en maatschappelijke ontwikkelingen. Het blijft moeilijk om de weg te vinden in dat woud van MBA’s, maar door een blik te werpen op het aanbod van de technische universiteiten wordt de keuze wellicht eenvoudiger.