Durven Filosoferen, Minder Organiseren

Auteur: Astrid van der Put, Manager externe corporate communicatie Schouten & Nelissen Groep


Arbeid en ethiek zijn door de eeuwen centrale thema’s in de wijsbegeerte geweest. Net zoals Plato en Aristoteles beschreven hoe je verkramping los moet laten om vaardigheden te ontwikkelen, zo zouden huidige managers in hun behoefte orde te scheppen in het bedrijf best eens vaker mogen kiezen voor het toeval. ‘Spookrijden is toegestaan in een organisatie’, meent filosoof en managementdocent René ten Bos. Een groeiend aantal managers zoekt kennis en antwoorden in de filosofie.

In een omgeving waar iedere tien minuten de telefoon rinkelt, is er steeds minder ruimte voor reflectie. Maar de behoefte is er wel. Steeds meer. De aandacht voor filosofie in het bedrijfsleven neemt toe. Dat blijkt vooral uit een groeiende belangstelling voor typisch filosofische vaardigheden als debatteren en argumenteren.
Vanwaar die toenemende interesse? Dat heeft volgens het opleidings- en adviesbureau Schouten & Nelissen veel te maken met het tanende vertrouwen in leiderschap en instituties. Dat is niet alleen het geval binnen het bedrijfsleven, maar ook bij de kerk en overheid. Zingeving wordt niet langer van boven opgelegd, dus gaan mensen er zelf naar op zoek. Daarbij zoeken ze steun bij diegenen die menen de wijsheid in pacht te hebben. Niet de directeuren, priesters of ministers, maar filosofen.

Desorganiseren?


Orde scheppen in een werkelijkheid die onvoorspelbaar is; dat drijft veel managers richting de filosofie. Terwijl het diezelfde onvoorspelbaarheid is die managers zouden moeten omarmen, meent René ten Bos. Hij is hoogleraar filosofie en managementdocent bij Schouten & Nelissen en een groot voorstander van het inzicht dat veel zaken niet geregeld kunnen worden. ‘We willen tegenwoordig alles organiseren’, zegt Ten Bos. ‘Tot en met ons privé-leven. Dat legt een rationalistische grauwsluier over ons leven. Cruciaal is de vraag hóe je wilt organiseren. Daar lopen managers steevast tegenaan. Hoe kun je ideeën organiseren? Of moet je juist desorganiseren?’

Toeval niet uitsluiten


De filosoof durft te stellen dat er juist meer misgaat als alles georganiseerd wordt. Hij gelooft dat organisaties spookrijders nodig hebben. Ten Bos: ‘Veel managers laten niets aan het toeval over en vinden dat er niets mis mag gaan. Het is echter onmogelijk om alles tot in de puntjes te regelen. Gedragscodes suggereren een zekerheid die er niet is. Mensen zijn niet te reduceren tot een systeem. Emoties en intuïtie spelen namelijk ook een rol. Als je mensen creatief wilt laten zijn, moet je het toeval niet uitsluiten. Doe je dat wel, dan ontdoe je ze van hun ethische alertheid. Desorganisatie, en dat is iets anders dan chaos, betekent goed opletten en kijken welke processen er spelen. Wie binnen een organisatie van de uitgestippelde weg durft af te wijken, wordt vaak gezien als een verrader. Maar deze mensen durven juist te zoeken naar nieuwe wegen. Deze spookrijders zijn de smeerolie tussen de regels.’

Houvast en desoriëntatie


Met deze visie lijkt er niet zoveel veranderd sinds de tijd van de klassieke wijsbegeerte. We kunnen bijvoorbeeld de spookrijders van nu eenvoudig vergelijken met de beginselen van de retorica, waar het niet vastgraven in eigen belangen, maar vrijmoedig stelling nemen centraal staat. Ook de levenslessen van Plato en Aristoteles blijken nog altijd springlevend: diegene die zich los maakt van verkrampingen en fixaties, komt tot vrijheid. De nadruk op het vrije denken geeft al aan dat het groeiend aantal cursussen en boeken voor managers weinig kant en klare antwoorden zal geven op vragen over de juiste organisatiestructuur. Hun filosofische zoektocht zal houvast kunnen bieden, maar net zo goed voor desoriëntatie kunnen zorgen. Als er al sprake is van resultaat, dan zou die liggen in de kunst om paradoxen te formuleren. Om te zoeken naar iets wat tegen de algemene opinie en het gezonde verstand in durft te gaan. Ten Bos: ‘Oftewel, verder kijken dan je neus lang is.’

Cursus Filosofie en Organisatie

Zijn de ideeën van Plato en Aristoteles nog steeds relevant op de huidige arbeidsmarkt? En in hoeverre kunnen we de rationele opvattingen van Kant en Marx toepassen op de wereld van informatisering en globalisering?

Schouten en Nelissen behandelt die vragen tijdens de driedaagse cursus Filosofie en Organisatie. Dwars door de tijdsgeest heen worden kernvraagstukken uit de geschiedenis van de filosofie behandeld en geanalyseerd. Denk bijvoorbeeld aan de competenties onafhankelijkheid, argumentatie en visie. Aan bod komen de oude filosofen, de rationele benadering van de moderne wijsbegeerte en hedendaagse filosofen.

De cursus is bedoeld voor managers die het lef hebben om wat traagheid in hun leven toe te laten. De cursus heeft een academisch niveau, waarbij nieuwsgierigheid en verwondering het uitgangspunt zijn. Gesprek en discussie zijn belangrijker dan overdracht.
De cursus wordt gegeven door filosoof professor René ten Bos.